در طول روز هنگام کوهنوردی و پیمایش، عضلات اسکلتی شما مقادیر عظیمی حرارت (تا ۱۰۰۰ وات انرژی گرمایی) تولید میکنند. اما به محض متوقف شدن در کمپ و فرارسیدن شب، نرخ متابولیسم پایه به شدت افت کرده و خروجی حرارتی بدن به حدود ۷۰ تا ۱۰۰ وات (معادل یک لامپ رشتهای کوچک) میرسد.
در چنین شرایطی، اگر تجهیزات خواب نتوانند این گرمای محدود را در پیرامون بدن حبس کنند، دمای مرکزی بدن به سرعت کاهش یافته و شرایط خطرناک هایپوترمی (Hypothermia) شکل میگیرد. بر اساس قوانین ترمودینامیک، اتلاف گرمای بدن به محیط از طریق ۴ کانال فیزیکی اتفاق میافتد:
۱. رسانش مستقیم (Conduction - بیش از ۵۰٪ اتلاف)
انتقال حرارت از طریق تماس مستقیم فیزیکی بدن با زمین یخزده یا کف سرد چادر. زمین دارای ظرفیت گرمایی بینهایت است و گرمای بدن را بدون گرم شدن میبلعد!
۲. همرفت هوایی (Convection - حدود ۲۵٪ اتلاف)
حرکت جریانهای هوای سرد در اطراف چادر یا کیسه خواب که لایه هوای گرم شده پیرامون پوست را جارو کرده و با هوای سرد جایگزین میکند.
۳. تابش فروسرخ (Radiation - حدود ۱۵٪ اتلاف)
انتشار امواج الکترومغناطیسی فروسرخ از سطح بدن گرم به سمت دیوارههای سرد چادر و آسمان باز شبانه.
۴. تبخیر پوستی و ریوی (Evaporation - حدود ۱۰٪ اتلاف)
اتلاف گرمای نهان تبخیر در اثر تنفس هوای خشک و تعریق نامحسوس پوستی در طول شب.
تا پیش از سال ۲۰۲۰، هر برند کوهنوردی مقاومت حرارتی زیراندازهای خود را با فرمولهای سلیقهای اعلام میکرد. اما با تصویب استاندارد جهانی ASTM F3340-18، مقاومت حرارتی یا R-Value در آزمایشگاههای معتبر اندازهگیری میشود: زیرانداز بین یک صفحه بالایی گرم (۳۵ درجه سانتیگراد، شبیهساز بدن انسان) و یک صفحه پایینی سرد (۵ درجه سانتیگراد، شبیهساز زمین) قرار گرفته و شار حرارتی عبوری دقیقا محاسبه میشود.
قانون ریاضی جمعپذیری R-Value (Stacking Formula):
مقادیر R-Value زیراندازها با هم جمع میشوند! فرمول: $R_{total} = R_1 + R_2$.
به عنوان مثال، اگر یک زیرانداز فوم آکاردئونی ساده ($R = 2.0$) را در زیر قرار دهید و یک زیرانداز بادشونده عایقدار ($R = 4.5$) را روی آن بیندازید، مجموع عایق به $R = 6.5$ میرسد که برای سرمای منفی ۳۰ درجه صعودهای زمستانه دماوند کاملاً ایمن است.
پر طبیعی غاز برای ایجاد عایق حرارتی، به فضای سهبعدی و هوای حبسشده میان پرها (Loft) وابسته است. هنگامی که شما داخل کیسه خواب دراز میکشید، وزن بدن تمام پرهای قسمت زیرین را فشرده کرده و ضخامت عایق زیر کمر شما به کمتر از ۲ میلیمتر میرسد! در این وضعیت، تنها مانع میان شما و سرمای استخوانسوز سنگ و خاک، زیرانداز (Sleeping Pad) است.
کیسه خواب به خودی خود گرما تولید نمیکند، بلکه تنها گرمای ساطعشده از بدن شما را بازتاب میدهد. برای گرم ماندن در سرمای شدید، از اصول فیزیولوژیک زیر پیروی کنید:
زیراندازها و کیسه خوابهای حرفهای در فروشگاه بریم
انواع زیراندازهای بادی عایقدار با R-Value استاندارد، فومهای آکاردئونی اسنوهاک و کیسه خوابهای پر اکسپدیشن برای اقامتی گرم و آسوده در کوهستانهای برفی.
مشاهده و خرید زیرانداز و تجهیزات خواب کوهنوردی
